Almanya’ya çalışma vizesiyle (örneğin nitelikli iş gücü göçü kapsamında verilen oturumlar veya AB Mavi Kart) gelen birçok göçmen için en kritik sorulardan biri şu: “İşverenimi değiştirebilir miyim?” Yanıt net: Evet, işveren değişikliği bir haktır; ancak Almanya’da bu hak, çoğu durumda izin/bildirim ve şartların korunması gibi katı kurallara bağlıdır.
Yanlış adım atıldığında süreç, çalışma hakkının kaybına kadar gidebilen ciddi bir krize dönüşebiliyor. Bu süreç, Almanya Oturum Yasası’nın (Aufenthaltsgesetz) 81a maddesi kapsamında düzenleniyor ve yabancı çalışanların oturum izinlerinin yeni işverene uygun şekilde güncellenmesini sağlıyor. Süreç, yalnızca yeni bir iş sözleşmesi imzalamaktan ibaret değil. Yabancılar Dairesi (Ausländerbehörde) ve Federal İş Ajansı’nın (Bundesagentur für Arbeit) onayını gerektiren, titizlikle yürütülmesi gereken resmi bir başvuru aşamasını kapsıyor. Bu izinler alınmadan yeni bir işe başlamak, oturum statüsünü riske atarak “kaçak çalışma” statüsüne düşme anlamına gelebilir.
İşveren değişikliği hakkı, başta Mavi Kart (Blue Card EU) ve §18 Nitelikli Çalışma Vizesi sahipleri olmak üzere, Almanya’ya bağlı bir işverenle çalışma izniyle gelen herkes için geçerli bir hak. Ancak bu hakkın kullanımı, vize türüne ve Almanya’da geçirilen süreye göre farklı kurallara tabi.
MAVİ KART SAHİBİNİN ONAYA İHTİYACI YOK
Mavi Kart sahipleri için kurallar net. Kartı aldıktan sonraki ilk 12 ay içinde işveren değiştirmek isteyenlerin, yeni işin Mavi Kart koşullarını (maaş eşiği ve nitelik uyumu) sağladığını kanıtlayarak Yabancılar Dairesi’nden açık onay alması zorunlu. Bu süreçte yetkililerin değerlendirmesi için önlerinde 30 gün var. Ancak, 12 aylık süreyi doldurduktan sonra Mavi Kart sahipleri işveren değiştirmek için herhangi bir ek onaya ihtiyaç duymuyor. Sadece yeni işin genel Mavi Kart şartlarını karşılaması yeterli oluyor.
Bunun yanı sıra, işini kaybeden Mavi Kart sahiplerinin oturum izni, işsiz kalındığı bildirilmek şartıyla, yeni bir iş aramak için 3 ay daha geçerli kalıyor. Nitelikli Çalışma Vizesi (§18), Uzmanlık Vizesi (§19) veya diğer bağlı çalışma izinlerine sahip kişiler için ise genel kural, ilk 2 yıl boyunca her işveren değişikliğinde izin alınması gerektiği yönünde. Bu sürenin dolmasının ardından, oturum izninin yenilenmesi sırasında yeni işveren için başvuruda bulunuluyor.
BAŞVURU SÜRECİNİN 4 TEMEL ADIMI
Yasalara uygun bir işveren değişikliği için izlenmesi gereken yol haritası şu adımlardan oluşuyor:
Yeni İş Sözleşmesi ve Görev Tanımı: Yeni işverenle, maaş, çalışma süresi ve pozisyonun net olarak belirtildiği bir iş sözleşmesi imzalanmalı. Ayrıca, işveren tarafından hazırlanan ve pozisyonun detaylarını içeren bir “Stellenbeschreibung” (görev tanımı) başvuru için elzem.
Yabancılar Dairesi’ne Başvuru: Mevcut oturum kartı, pasaport, diploma ve yeni iş sözleşmesi ile birlikte kayıtlı olunan Yabancılar Dairesi’ne başvuru yapılıyor.
Federal İş Ajansı Değerlendirmesi: Yabancılar Dairesi, başvuruyu Federal İş Ajansı ile birlikte inceliyor. Ajans, yeni işin sektör maaş ortalamasına uygunluğunu, şartların adilliğini ve pozisyonun kişinin niteliklerine uygun olup olmadığını değerlendiriyor.
Onay ve Yeni Oturum İzni: Tüm incelemeler olumlu sonuçlanırsa, oturum izni yeni işvereni gösterecek şekilde güncelleniyor. Ancak unutulmamalıdır ki, resmi onay çıkmadan yeni işte çalışmaya başlamak yasalara aykırıdır.
Sürecin ortalama işlem süresi 4 ila 8 hafta arasında değişiklik gösteriyor, ancak bazı büyük şehirlerdeki yoğunluk bu süreyi uzatabiliyor. Başvuru için ücret ödemesi de yapılıyor.
PÜRÜZSÜZ SÜREÇ İÇİN BİLİNMESİ GEREKENLER
Sürecin pürüzsüz ilerlemesi için işten ayrılma, vize türünün değişmesi, mesleki tutarlılık gibi önemli noktalar da var.
Mevcut İşten Ayrılma: Öncelikle mevcut işverenle ilişkinin resmi olarak sonlandırıldığını gösteren bir belge (“Arbeitsbescheinigung”) alınmalı. Karşılıklı anlaşmalı fesih en sorunsuz yoldur.
Mesleki Tutarlılık: Yeni pozisyonun, oturum izninin verilmesini sağlayan orijinal nitelikler ve meslek unvanı ile uyumlu olmasına özen gösterilmeli. Örneğin, mühendis olarak gelen biri “sıvacı” olarak çalışmak için başvuruda bulunamaz.
Vize Tipine Özel Şartlar: Örneğin Mavi Kart için maaş eşiklerinin (genel mesleklerde aylık brüt 4.225 Euro, nitelikli işgücü açığı olan mesleklerde 3.827,85 Euro) karşılanması şart. Standart çalışma vizesi için de sektör ortalamasına uygun bir maaş teklifi beklenir.
Erken Hazırlık: Mesleki denklik belgesi gibi dokümanların, ihtiyaç anında hazır olması için önceden tamamlanması, başvuru süresini aylarca kısaltabilir.
Hukuki Destek: Karmaşık durumlarda, özellikle de işveren tarafından değişiklik bildirimi (Änderungskündigung) ile karşılaşıldığında – ki bu, iş sözleşmesinin feshedilip yeni koşullarla tekrar teklif edilmesi anlamına gelir – bir iş hukuku avukatından destek almak önemli. Böyle durumda, çalışanın yasal haklarını korumak için yalnızca 3 haftalık süresi olduğu unutulmamalı.
“BEN DEĞİŞTİRDİM, SONRA BAKARIZ”
Son dönemde Almanya’daki resmi makamlar çevrimiçi başvuru kanallarını arttırdı. Örneğin Berlin, ‘işveren değişikliği’ başlığını ayrı bir hizmet olarak konumlandırarak hayata geçirdi. Başvuru adımları netleştirilmiş durumda. Ayrıca Mavi Kartta iş değişikliğinde ilk 12 ay bildirim yaklaşımı, resmi göç portallarının güncel sayfalarında özellikle vurgulanıyor. Bu da ‘ben değiştiririm, sonra bakarız’ yaklaşımının pratikte daha çok risk ürettiğini gösteriyor.
Almanya’da işveren değiştirmek, doğru bilgi ve dikkatli bir planlama ile yönetilebilecek, çalışanların kariyer gelişimi için kullanabileceği yasal bir hak. Ancak, göç mevzuatına uygun hareket etmek ve resmi onayları almadan harekete geçmemek, uzun vadeli oturum ve çalışma imkanlarının devamı için hayati önem taşıyor.
